Permacultuur op swomp

Permacultuur staat in nederland in haar kinderschoenen. Taco Blom en Ishi Crosby hebben een permacultuur opleiding opgezet en inmiddels is het aantal studenten dat daar een certificaat heeft gehaald flink gegroeid. En dat is te merken, oa op de google discussiegroep over permacultuur. Toch is permacultuur nog in haar pioniersstadium.

Fransje de Waard, een van de eerste pioniers op het gebied van permacultuur in Nederland, schreef in haar in 1996 uitgegeven boek “Tuinen van Overvloed” een hoofdstuk over sociale successie dat ik toepasselijk vond voor deze blog. Vlak ervoor heeft ze beschreven hoe, als je de natuur haar gang laat gaan, pionierplanten plaats maken voor vastere planten, die weer plaats maken voor struiken en later bomen.

“Sociale successie
Ook sociale ecosystemen volgen deze dynamiek, omdat de natuur van de mens dezelfde oorsprong heeft. Zo vinden we in elke samenleving kleine aantallen individuele pioniers, die floreren in situaties waar een ander geen raad mee weet. Ze kiezen de meest onwaarschijnlijke plekken uit om hun tanden in te zetten en leven juist bij de gratie van de uitdaging van een braakliggend terrein of een vastgelopen toestand. Stadsnomaden voelen zich thuis op de puinhopen die anderen verlaten hebben. Ze worden daar al gauw beschouwd als onkruid, dat verwijderd moet worden. Maar niet zelden zijn het zullke groepen die het verborgen potentieël van een hopeloos lijkende situatie herkennen en dit vastberaden ontwikkelen. De vruchten van hun arbeid plukken ze meestal niet zelf; als de steigers van een nieuwe structuur zijn opgebouwd en de beschaving en de polijsting intreden, vertrekken de echte pioniers. Soms veranderen ze zelf – want daartoe is de mens meer dan andere levende wezens in staat -maar in elk geval is hun pioniersrol uitgespeeld. Hun plaatsen worden ingenomen door een volgende generatie: trendvolgers, die de vernieuwingen kunnen oppakken, uitbreiden, verfijnen en beheren. De climaxfase wordt vertegenwoordigd door een diverse samenleving, die haar eigen dynamische voortbestaan verzekert door middel van een veelvormig, multidimensionaal universum van organisaties en initiatieven. Een dergelijk successieproces is ook af te lezen uit bestaande steden, die zich in het verleden organisch hebben ontwikkeld. In de loop van de tijd nam daarin de interne diversiteit van bewoners, functies, gebouwen en infrastructuren toe, de ene fase leidend tot de andere, met inbegrip van gaten die door uitzonderlijke omstandigheden worden geslagen en vanuit impulsen uit de omgeving vernieuwend werden ingevuld.”

Permacultuur is samenwerken met de natuur om een betere wereld voor ons allemaal te maken Als we de natuur observeren zien we dat er een systeem van principes aan het werk is. Permacultuur gebruikt deze principes om geïntegreerde systemen te ontwikkelen die voor onze behoeften aan voedsel, energie en gemeenschap zorgen op een gezonde en efficiënte wijze. Door Permacultuur kunnen we de kwaliteit en productiviteit van onze individuele levens, onze samenleving en onze omgeving verbeteren.

De Ethische principes van Permacultuur

  • Zorg voor de aarde: Help de Levensystemen om door te kunnen gaan en uit te breiden
  • Zorg voor de mens: Hulp bij het vinden van bronnen voor een goede kwaliteit van Leven
  • Delen van de overvloed: Limieten Stellen aan bevolkingsgroei en consumptie = De bronnen te delen tussen aarde en mens

Permacultuur is het ontwerpen van systemen voor een maximale output met een minimale input. Permacultuur reikt ons de gereedschappen en processen aan die ons in staat stellen conceptuele, materiele en strategische componenten te verenigen in een “patroon” of “plan van aanpak” dat met minimale hulpbronnen opgebouwd en onderhouden kan worden.]”

http://www.permacultuurnederland.org

Permacultuur op swomp.

Net als vele anderen hoorden wij het eerst over permacultuur op verschillende info avonden waaronder een lezing met powerpoint van Taco Blom. Geinspireerd door de ethiek die aansloot op onze eigen denkbeelden, en de aanstekelijke plaatjes van prachtige, voedsel producerende tuinen gingen we aan de slag op een balkon van een pijpbewoonster.

Maar wat is permacultuur nou echt? De bovenstaande uitleg is de eerste die je krijgt als je er op internet op zoekt, en wat websites raadpleegt. Maar hoe allesomvattend, en hoe het zich in de praktijk manifesteert is een iets complexer verhaal.

Hoe weinig wij er nog van af wisten toen we swomp4 kraakten blijkt uit ons eerste idee om een reeks groentebedden aan te leggen en daarnaast een groentebed van 5 bij 3 meter voor de ‘permacultuurtuin’. Vanaf het begin pasten we het derde ethische uitganspunt wel grondig toe, eerlijk delen. Aangezien we nog maar weinig eten te delen hadden ging dat vooral om informatie. Vanaf dat moment hebben we elke week open dag, vaak gecombineerd met workshops die door ons, of experts op een bepaald gebied, werden gegeven.

Als je in de praktijk gewoon aan de slag gaat kun je gelukkig autodidact veel leren. In rap tempo verslonden we alles dat er aan literatuur te vinden is, en bekeken we elk filmpje, elke website en artikel tot we de woorden konden dromen. Op dat moment begonnen alle voornemens voor ons klimaatneutrale huishouden op hun plaats te vallen. Want natuurlijk gaat permacultuur over veel meer dan alleen tuinier-technieken.

Het opwekken van stroom met zonne-energie, het buurtcompost, de composttoilet, het strobalen huis, alles maakt onderdeel uit van onze permacultuur. Al gauw ging het grote verhoogde bed, bedoeld voor de permacultuurtuin onderdeel uitmaken van ons totale permacultuur ontwerp.

Alles wat we leerden werd uitgeprobeerd, de tuin werd dan ook vaak de ‘ecologische experimenteertuin’ genoemd. Al onze idee-en over voedselsoevereiniteit, eerlijke landbouw, klimaatvriendelijke landbouw- en levensvormen en respect voor de natuur kregen vorm in praktische technieken in principes. Welke typische permacultuurtechnieken werden de afgelopen twee jaar toegepast?

Als eerste, het streven naar een grote biodiversiteit. Biodiversiteit is een belangrijke factor in natuurherstel, allerlei milieu organisaties slaan al jaren alarm over de dramatische afname van natuurlijke biodiversiteit. Veel hiervan heeft te maken met onze huidige vorm van landbouw. Daarbij komt dat de veerkracht van een boer, tuinder of regio sterk wordt door verschillende gewassen te telen. Een derde belangrijke reden voor biodiversiteit is dat juist die kwetsbare monoculturen de behoefte om gebruik te maken van herbi- pesti- en fungiciden creëren. In een divers eco systeem is elk diertje immers nuttig in plaats van schadelijk. Sterker nog, het bestrijden, al is het met ‘biologische bestrijdingsmiddelen’, van bepaalde beestjes houdt een onevenwicht in stand. Stel dat je bijvoorbeeld bladluis hebt en die bestrijdt, dan is er niets meer te eten voor de beestjes die jagen op de bladluis, waarmee ook die verdwijnen, en daarmee ontstaat er elke keer dat er via de omgeving nieuwe bladluis op je land, tuin of balkon belanden (wat altijd gebeurt), weer een uitbraak. Meestal zal na enkele jaren van problemen zonder ingrijpen een evenwicht ontstaan en vormen de luizen geen probleem, maar zijn ze nuttig, en zullen ze alleen de zwakke en zieke planten opeten.

Met het weinige beetje kennis dat we hadden van tuinieren hebben we dus gewoon zoveel mogelijk zaadjes en plantjes geintroduceerd. Natuurlijk met een focus op eetbare planten, en met dat we meer leerden ook op zelfuitzaaiers en vast planten gericht. We leerden om zoveel mogelijk verschillende lagen begroeiing bij elkaar te plaatsen. En, mede omdat we de meer dan honderd verschillende ingezaaide plantjes nog helemaal niet van elkaar wisten te onderscheiden, deden we maar spaarzaam aan wieden. Het resultaat was in een paar maanden zichtbaar. Een weelderig tierende, superdiverse, bloeiende, vrolijke tuin. In eetbaar opzicht was er altijd van alles te plukken, maar veel ging ook mis.

De tuin was geweldig, in ecologisch opzicht boekten we successen maar het leverde ons nog geen noemenswaardig onderdeel van het dieët op. In het voorjaar van 2009 werd met onze snel groeiende kennis en begrip van planten een doordacht beleid uitgezet en zaaischema gemaakt waarin we een stuk bewuster voor bepaalde gewassen kozen, en ook probeerden om een groter deel van onze behoeftes te voorzien. Door het opbouwen van bodemvruchtbaarheid met een veelheid aan 1 en 2 jarige gewassen die allemaal gewoon weer op de bodem bleven waar ze groeiden, werd de niet zo rijke grond steeds levendiger en bruiste het al gauw van het insectenleven. Ook hoorden we vaak van buren dat het aantal en diversiteit van vogels op hun tuin ontzettend toenam. Plagen hebben we (tot nu toe!) niet gehad.

Uit de drie ethische principes van permacultuur komen een aantal (10 volgens sommige 12 volgens andere) ontwerpprincipes voort. Uit die principes vloeien weer tot een aantal technieken.

Mulchen bijvoorbeeld, zoals al regelmatig besproken op de website is mulchen een belangrijke manier om je bodem te beschermen en verrijken. Door bovendien niet, of zo min mogelijk, te graven, spitten of op andere manieren de bodem te verstoren geef je het bodemleven de kans om werk voor je te doen. Ze zetten de op de bodem aangebranchte organische materialen om in mineralen en andere voeding, ze creeëren kanalen voor beluchting en bewatering. En mits met rust gelaten vormen ze een stabiel, evenwichtig maar dynamisch systeem. Een goed bodemleven is een vereiste voor natuurlijk tuinieren. Een van de eerste dingen die we deden was dan ook zorgen voor een goeie vooraad mulch, in ons geval stro.

De leerstoel van permacultuur is de natuur. In de natuur vormt zich op ieder stukje grond dat lang genoeg met rust gelaten wordt een bos. Op de meeste plekken van de wereld is bos het climax ecosysteem, maar bijvoorbeeld op de vlaktes in Mongolie en het mid-westen van Amerika is grasland de climaxvegetatie.

In onze klimatologische zone begint op een stuk braakliggende grond het verhaal met de pioniers, een en tweejarige gewassen die voedingsstoffen uit diepe lagen weten te halen, en onder arme omstandigheden het best functioneren. Met de door 1-jarigen toegenomen vruchtbaarheid komen meerjarige begroeiingen aan bod en als de kranige bramen en andere prikkende struiken voet aan grond krijgen, krijgen ook zaailingen van boompjes en andere grote langlevende gewassen de kans om groter te worden, beschermd door een kniehoge laag van late pioniers en struikige doornige kruipers.

Uiteindelijk maken de 1 en 2 jarigen grotendeels plaats voor de langlevende begroeiing. Dit proces heet successie en is een belangrijk gegeven in permacultuur. Wanneer je tegen de successie inwerkt betekent dat, dat je veel tijd en energie moet investeren om natuurlijke processen tegen te houden en vertragen. Het tuinieren in zwarte aarde is hier een voorbeeld van: wieden, schoffelen en rug-brekende bezigheden zijn het resultaat. Je kan ook met de juiste planten die succesie aanmoedigen en voor ons nuttige pionierplanten de weg laten bereiden voor je eigen climax-eco systeem dat is gebaseerd op de veelzijdigheid en hoge productie van organisch materiaal van een bos.

In de natuur is de grond altijd bedekt met ofwel een laag dood organisch materiaal óf met bodembedekkende planten, pioniers, die wij onkruid noemen. In het wild vind je ook veel verschillende lagen begroeiing. In de permacultuur probeer je zoveel mogelijk van de 7 herkenbare lagen te groeien.

1 Hoge bomen
2 Lage bomen
3 Struiken
4 De kruidlaag
5 De kruipers
6 Klimmers en,
7 De wortelgewassen

Dus naast het mulchen begonnen we met het inzaaien van bodembeddekers, vaak groenbemesters. Daarnaast werden een aantal bessenstruiken ingeplant om die laag uit te breiden en nuttiger te maken, op dat moment waren er namlijk alleen nog maar accacia struiken onder de rij bomen achteraan het terrein. Op de pagina ‘de experimenteertuin‘, en in de archieven van de website, kun je meer lezen over verschillende elementen zoals de vijvers en takkenwal die zijn geintroduceerd.

Aan het eind van 2009 groeide de drang om het allemaal totaal anders aan te pakken. Dat wil zeggen dat we andere keuzes hadden gemaakt voor de aanleg van verhoogde bedden als we het nu nog eens zouden doen. Door de grote hoeveelheid aan verschillende plantjes, te veel oppervlakte voor de gemiddeld 2 beginners die op en aan de tuin werkten, en de drukte die er rond alle andere activiteiten op swomp bij kwam het overzicht volledig kwijt. De uniforme vierkante tuintjes creeërden weinig indeling, en niet alles ging zoals wij het eigenlijk hadden gepland. Gelukkig leidde het vaak alleen tot welig tierende bedden met een grote verscheidenheid aan plantjes en beestjes. Toch hadden we behoefte aan een duidelijkere indeling, en een aantal nieuwe elementen om uit te proberen. Terug naar de tekentafel dus.

Gedurende de winter werd begonnen met de volledige herindeling van swomp, gebaseerd op een nieuw ontwerp. Centraal, de in december aangelegde cirkel met in het midden een perenboom. Hierover kun je meer lezen in het verslag van het meewerkweekend. Rechts daarnaast willen we een grassig stuk creëren met een plukweide.

Daarin ook een stukje met een traditioneel geploegd stukje grond als experiment tegenover niet-ploeg methodes. Tegelijk kunnen hier oude akker-onkruiden opgekweekt worden ten behoud van kiembaar zaad, nu die gewassen door bestrijdingsmiddelen in het wild bedreigd worden. Helemaal tegen de oostmuur willen we in een kleine tuin van het formaat van de gemiddelde achtertuin laten zien hoe je met permacultuur aan de slag kan, zoals een kruidenspiraal en dwergfruitboompjes. Aan de muur vast, naast onze kas, een veranda om met balkontuinen te experimenteren.

Achteraan het terrein, waar de bomen en struiken het al voor het zeggen hebben is de zogenaamde bosrand, en tegelijk onze zone 5. Hier laten we de natuur helemaal met rust (na nog wat extra soorten zoals bessenstruiken en paddestoelen te hebben geïntroduceerd). Ter observatie en esthetisch genot, en uit de sterke overtuiging dat de natuur de ruimte moet krijgen.

Links op het terrein wilden we eigenlijk een klein klaslokaaltje bouwen, natuurlijk weer met strobalen gebouwd, voorzien van zonnecellen en eco toilet. Met het oog op de huidige ontwikkelingen rond de bouw van de school ziet het er naar uit dat dat laatste er niet meer inzit, maar we hebben toch bijna twee jaar geleerd, ge-experimenteerd en kennis overgedragen. In de vorm van workshops, artikelen, deze website, open dagen, meewerkdagen, excursies, bezoekende pers en tv programmas en andere activiteiten werden ontelbaar veel mensen geinspireerd en geactiveerd. Velen leerden met ons mee, vele ogen werden ge-opend. Gedurende twee jaar hebben we verschillende mensen op bezoek gehad die later geweldige projecten hebben opgezet, en we zijn trots op onze eventuele bijdrage aan de ontwikkeling die tot hun acties, en die van vele anderen hebben geleid. Hoe meetbaar is dit? Helemaal niet!

Gelukkig bereiken ons regelmatig berichten van vrienden wiens ouders, na het zien van een filmpje over swomp, plotseling anders tegen hun  activiteiten aankeken. Ontelbare mailtjes van mensen die ons berichten over hun eigen verrichtingen na door ons geinspireerd te zijn. Kleine verrichtingen zoals een ander individueel energie beleid of consumptiegedrag of het begin van een deel eigen voedselproductie. Mensen die cursussen zijn gaan volgen na onze infodagen. En een (voor ons vaak) overweldigende hoeveelheid aan vragen om advies, vragen om praatjes of presentaties te komen houden elders in het land, schoolklassen rond te leiden. Al met al een mooie opbrengst voor de inspanningen van een klein aantal mensen zonder middelen in nog geen twee jaar tijd. De komende tijd is er via het wijkcentrum, en groepen zoals de bewonersgroep transition town de pijp, een goed aanbod aan workshops en andere activiteiten rondom het thema duurzaamheid, en andere themas waar we op het swomp aan werkten op gang gekomen. We gaan proberen om in de tijd die we nog hebben, hoe lang of kort dat nog is, het maximale uit swomp te halen.

En zullen, hoe het dan ook be-eindigd al worden, met een tevreden gevoel terugdenken aan onze tijd aan de Rustenburgerstraat. Bovendien zullen we weten dat het thema klimaatverandering op de agenda staat, en de benodigde kennis en milieubewustzijn in de wijk aanwezig is om te werken aan de Transitie naar een eerlijke, duurzame wereld.

Maar voorlopig hebben we nog even om te laten zien hoe mooi en nuttig je je leven en omgeving in kan richten als je gewoon het initiatief en de touwtjes in eigen handen neemt.

2 Comments

  1. Douwe said,

    October 4, 2008 at 12:11 pm

    Ook een leuke site is http://www.permacultuurnederland.org met een downloadbare cursus over permacultuur en er is ook een Eetbare Planten en Paddenstoelen Database te vinden op http://www.permacultuurnederland.org/planten.php en een overzich van een aantal permacultuurprojecten in Nederland op http://www.permacultuurnederland.org/map.php

  2. swomp said,

    November 21, 2008 at 2:00 am

    ik heb m al bij de linkjes gezet zal m hier ook even bij zetten


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: